Foto: Piet Cuipers
De gevel is een decoratief buitenvlak dat het karakter van je woning bepaalt. Nergens vind je zo’n brede waaier aan mogelijkheden als voor gevelmaterialen. Elk heeft zijn specifieke eigenschappen en esthetische toepassingsmogelijkheden.
Baksteen wordt in verschillende kleuren en afmetingen op de markt gebracht. Haast iedere fabribankt heeft zijn eigen gamma en formaten.
Baksteen dankt zijn naam aan het vervaardigingsprocédé. Bakjes worden gevuld met (weke) klei. Wat boven de rand van het vormbakje uitsteekt, wordt met een mes of met een gespannen draad weggesneden. Daarna keert men het bakje om en laat men de inhoud er voorzichtig uitglijden. De gevormde klei, vormeling genaamd, wordt gedroogd en gestapeld waarna het in de oven gebakken wordt tot de klei steenhard is.
De grondstof voor baksteen is klei. De kleisoort bepaalt grotendeels de eigenschappen van het uiteindelijke product. IJzerhoudende klei bijvoorbeeld geeft de baksteen een rode kleur na het bakken terwijl kalkhoudende klei een gele effect geeft. Om kleursnuances onopvallend te spreiden vermengt je vakman altijd stenen uit verschillende palletten.
Eigenschappen
Baksteen slorpt snel en veel water op, maar geeft dit even snel weer af. Dit laatste is gunstig voor de isolatie.
Gevelsteen heeft weinig of geen hinder van krimp of uitzetting. Het materiaal is echt vormvast, waardoor er slechts om de 30 meter uitzettingsvoegen nodig zijn.
Vorm
Veel gehoorde termen voor gevelsteen zijn handvorm en strengpers. Het verschil zit in de productiewijze.
Handvorm:
- Deze bakstenen worden machinaal geproduceerd maar imiteren het oude handmatige proces.
- Bij de handvormsteen wordt de klei of leem in de vorm geworpen, hetgeen de stenen een ruw en uniek uitzicht geeft.
- De klei of leem wordt geperst zodat er een gladde streng ontstaat. Vervolgens wordt deze streng versneden tot bakstenen.
- Dit resulteert in maatvastere en gladdere gevelstenen dan bij de handvormgroep.
Bepaalde vormen kunnen niet gerealiseerd worden met gewone gevelstenen. Daarom werden speciale vormstenen ontwikkeld. Deze vormstenen kunnen zijn: gebogen, rond, in een hoek van 45 graden...
Het prijskaartje van deze vormstenen is iets hoger dan de standaard baksteen.
Formaten
Volgende formaten zijn courant in België
Module 50
- Meest bekende formaat
- Afmetingen: 190x90x50
- Traditionele formaat uit Antwerpen
- Afmetingen: 180x85x50
- Is het standaardformaat voor de klampsteen
- Ook vechtformaat genoemd. Dit formaat is niet genormaliseerd en de afmetingen kunnen van fabriek tot fabriek lichtjes verschillen: lengte 210 tot 220 mm, breedte 100 tot 165 mm, hoogte 40 mm.
- Heeft een langgerekt uitzicht door de kleine hoogte-lengteverhouding. Dit geeft een horizontale gelaagdheid aan het metselwerk
- Wordt vaak vermetseld met brede horizontale voeg
- Is een formaat dat in Nederland genormaliseerd is, maar in België tot de traditionele vormen behoort.
- Volgens de Nederlandse norm heeft het Waalformaat de afmetingen 210 x 100 x 50, in België is de steen soms iets groter.
Keramische tegels
Een moderne variant op baksteen met ook heel wat mogelijkheden in formaat, oppervlaktestructuur en kleurnuances zijn keramische tegels.
Hierbij wordt de klei in tegelformaat gebakken. Deze tegels kunnen via een draagstructuur aan een dragende gevel bevestigd worden.
Betonsteen
Betonnen gevelstenen zijn beschikbaar in een vrij groot kleurengamma en worden voornamelijk toegepast in eigentijdse woonarchitectuur. Betonstenen hebben een grotere druksterkte.
Gezien de betonsteen een grotere uitzettingscoëfficiënt heeft dan baksteen, moeten de nodige uitzettingsvoegen voorzien worden. Een andere mogelijkheid is het wapenen van het metselwerk met aangepaste metselwapening. De betonblokken zijn maatvaster dan gevelstenen. Dat betekent ook dat er nauwkeuriger gemetseld dient te worden.
Glasbouwsteen
Dit materiaal wordt ook wel glastegel of glasdal genoemd. Het bestaat uit twee holle glasbouwstenen die tegen elkaar worden gesmolten. De holle ruimte binnenin is gevuld met droge lucht, wat de thermische isolatie ten goede komt en de vorming van condensatie uitsluit.
Glastegels zijn veelzijdig toepasbaar. Lukraak in een wand verspreid als losse tegels, als een grotere partij of zelfs als volledige wand.
Door het gebruik van glastegels breng je niet alleen een accent in de gevel, maar laat je tegelijkertijd ook licht binnen.
Glastegels worden net zoals baksteen in de gevel gemetseld. Besteed hier wel de nodige aandacht aan, want er is een uitzettingsvoeg nodig.
Glastegels zijn bovendien makkelijk in onderhoud. Af en toe afwassen met water en zeep is voldoende. Elementen die aan slagregen blootgesteld zijn, moeten af en toe met een vochtwerend product behandeld worden.
Gevelbepleistering
Gevelbepleistering, in de volksmond ook wel crepi genoemd, is een van de veel gebruikte technieken voor gevelafwerking. Er is tegenwoordig een brede waaier van kleurschakeringen. Voor ieder wat wils dus.
Een gevelbepleistering kan bestaan uit minerale sierpleister of silicoon (kunsthars) sierpleister.
Een minerale sierpleister bestaat uit een mengeling van kalk, cement, zand, toeslagstoffen en kleurstof. Deze mortel wordt in twee lagen aangebracht en na voldoende uitharding wordt een structuur aangebracht (gekrabd).
Een silicoon sierpleister is een afwerkpleister. Het lijkt een beetje op verf met korrels erin verwerkt. Deze korrels kunnen verschillende maten hebben. Dit geeft een een fijne of een minder fijne bepleistering. Ondermeer gevels die vooraf voorzien werden van cementpleister kunnen afgewerkt worden met een silicoonpleister.
Mineraalpleisters zijn doorgaans wel minder waterafstotend dan kunstharspleister. Deze hebben een bijna zelfreinigend effect. Het vuil wordt er als het ware afgeregend.
Hout
In onze contreien wordt hout voornamelijk als accent of vormelement gebruikt. Voor houten gevelbekledingen kies je best een houtsoort die weinig of geen onderhoud vraagt. Let op de duurzaamheidsklasse. Hou ook rekening met de weersomstandigheden en de blootstelling hieraan. Je vakman kan je daarvoor goed adviseren.
Hout wordt als gevelbekleding gebruikt in plankenvorm, maar ook wel als shingles. Dit is een concept van houten gevelbeplanking waarbij smalle, rechthoekig gekliefde houten plankjes net zoals bij leien overlappend geplaatst worden. Houten gevelbekledingen worden gemonteerd op een houten rasterwerk, dat bevestigd wordt aan de dragende binnenmuur. Hiertussen kan isolatiemateriaal geplaatst worden. Een ventilatieruimte is aan te raden.
Als je zekerheid wil over de milieuvriendelijkheid van het houten gevelmateriaal, vraag je naar hout met een FSC -label (Forest Stewardship Council). Dit is hout afkomstig uit goed beheerde bossen. De lijsten van houtsoorten en hun toepassingen kan je bekomen bij Fair Timber: www.fair-timber.be
Metaal
Een belangrijke overweging om te kiezen voor metalen gevelbekleding is vaak een gewenste industriële en/of hightech uitstraling in combinatie met duurzaamheid en een nagenoeg onderhoudsvrij karakter. Door de vergaande prefabricatie heeft de gevel vaak ook een vrij korte afwerktijd. Met metaal kunnen gevels gerealiseerd worden die met andere materialen amper of niet uit te voeren zijn.
Metalen zoals roestvrij staal, zink, aluminium of zelfs koper kunnen gebruikt worden. Zink en koper kunnen toegepast worden met of zonder een beschermlaag.
Met een beschermlaag behouden de metalen hun oorspronkelijke kleur. Zonder de beschermlaag daarentegen krijgen de metalen na verloop van tijd een patina – in het geval van koper een opvallend groen – die een bijzonder cachet kunnen geven aan de woning.
Vezelcement
Vezelcement wordt gebruikt voor de productie van gevelplaten en –stroken. Deze producten kunnen een effen of gestructureerd oppervlak hebben.
Ze zijn in een breed kleurenspectrum beschikbaar.
Voordeel is dat ze niet rotten, vormvast, vorstbestendig en onderhoudsvriendelijk zijn, waardoor ze geschikt zijn voor de meest creatieve toepassingen.
Kunststof
Kunststof bekledingsprofielen zorgen voor een uitstekende combinatie van duurzaamheid en het onderhoudsgemak zoals pvc met de gemakkelijke verwerkbaarheid van hout.
Pvc-profielen hebben op het vlak van structuur en kleur heel wat te bieden.
Verschillende fabrikanten bieden de mogelijkheid om het buitenschrijnwerk uit te voeren in harmonie met de kunststof gevelprofielen qua kleur en materiaal.
Zo kan bijvoorbeeld de dakrand en – oversteek in dezelfde kleur als je ramen, deuren, gevel of garagepoort uitgevoerd worden.
Groenbekleding
Deze recente techniek noemt men ook wel groengordijnen of groengevels.
Door middel van een metalen structuur gaat men een klimroute of houvast creëren voor klimplanten. Bij groenbekleding telt niet alleen het decoratieve aspect maar ook het isolerende effect.